ÇATMA

Çatma kumaş, Osmanlı döneminde Bursa, İstanbul ve Bilecik’te dokunmuştur. Çatmalar 15. yüzyıldan itibaren dokunan, dış giyim için olduğu kadar döşemelik için de uygun kumaşlardır. 16.-17.yüzyılda güvez renk zemin üzerine krem renkle desenlendirilmiş karanfil, lâle, nar, çınar yaprağı motifleri dikkati çeker. Yastıklar genellikle merkezi desen kompozisyonuna sahiptir. Bu yastıkların gösterdikleri kapalı desen kompozisyonunun 13.-14. yüzyıl Memluk işleme yastıklarına kadar inen bir geçmişi olduğu tespit edilmiştir. Bu yastıklarda aynı şemalar, kaliteleri düşerek 18. yüzyıl sonu 19. yüzyıl başlarına kadar devam etmiştir. Dönemin padişahları yaptırdıkları camilere vakıf olarak atölyeler kurdurmuştur. 1844 yılında Hereke’ye taşınmış olan çatma kadife atölyesinde bugün hâlâ eski tezgâhlar kullanılarak saraylar için üretime devam edilmektedir. Çatma; kadifenin bir çeşididir. Kadifeden farkı; desenlerinin zeminden kabarık olmasıdır. Özellikle belli ölçüler içinde ve devrinin desen özelliklerini aksettiren Bursa, İstanbul, Bilecik atölyelerinin çatma kadifeden sedir yastıkları çok ünlüdür. Çatma kadifeler, açık bırakılan atlas dokuma zeminler, altın yaldızlı ya da gümüşlü kılaptanla dokunurdu. Bu kılaptan atkılar, sadece havsız alanlarda kullanılırlar ve zemin dokumanın her üç çözgüsünden biriyle, 1/4 S bükümlü olarak bağlanırdı. Birçok kadifenin hem havsız hem de çatma alanları vardır. Güvez renk zemin üzerine krem renkle desenlendirilmiş, yeşil, açık mavi zemin üzerine bordo örnekler bulunmaktadır. Çatma kumaşlar dış giyim ve döşemeliklerde kullanılmıştır. Çatma kadife yastık yüzleri; kısa kenarlarındaki sivri nişli bordür, göbek motifi, yelpaze şeklindeki karanfil, çintemani, lale, nar, çınar yaprağı desenleri ile karakteristiktir.