ATLAS

Atlas veya saten, ipeğin parlaklığını en iyi şekilde yansıtan dokuma ve kumaş türüdür. Atlas kumaşın ilk kez Çin'de dokunduğu ve Araplar vasıtasıyla Batı dünyasına geçtiği bilinir. 15. yüzyılda atlas kumaş ithal eden Osmanlılar, 16. yüzyılda kadifenin yanında atlas üretimiyle de ilgilenmeye başlar. O dönemde bunların misk-ı atlas, şehri atlas (Bursa işi), Şam atlası, Maraş atlası gibi türleri görülür. Evliya Çelebi'nin Seyahatnamesi’nde belirttiğine göre, 16. yüzyıl ortalarında İstanbul’da atlas ticareti yapan 105 dükkân ve 300 esnaf bulunmaktaydı. Osmanlı Sarayı’nda vezir seviyesine yükselen paşaların, padişaha sunmaları gereken hediyeler arasında on iki top atlas da vardı. Atlas; çözgü ve atkısı ince ipekten, genellikle sert, parlak, tek renkte sık dokunmuş bir kumaştır. Batılılar buna satin (saten) derler. Bir basit dokuma olan atlas, beş ya da daha fazla çözgü ve beş ya da daha fazla atkılı bir dokuma birimi üzerine yapılandırılmış, yüzer çözgü yüzlü dokumaya düzgün bir görünüm veren birbirinden ayrı bağlantı noktalarıyla dokunmuş yüzer dokumadır. Atlas dokumalar, Bursa ve İstanbul’da dokunmuştur. Atlasın çözgüsü pamuk ipliği olanı daha tok bir kumaş olup; bu cinsi mefruşatta kullanılır. Atlaslar dokuma tekniğine göre; çözgü yüzlü, atkı yüzlü, çift yüzlü, donuk (mat renkli), yanardöner (atkı ve çözgü farklı renkte) atlaslar olmak üzere çeşitli gruplara ayrılırlar. Düz dokunan atlasların yanı sıra boyuna çizgi çubukları olan ve taraklı denen türleri de vardı. Atlasta en çok tercih edilen renkler; yeşil, kırmızı ve mor, neftidir. Pahalı, dayanıklı ve parlak olmasından dolayı saray mensuplarınca daha çok benimsenmiş olan atlas; bayrak, sancak, yorgan yüzü, perde, bohça, para kesesi, kürk astarı, kaftan, şalvar, entari ve elbiselerin yapımında kullanılmıştır.