KADİFE

Kadife, Osmanlı döneminde özellikle Bursa ve İstanbul’da dokunmuştur. Karmaşık bir yapıya sahip olan kadife dokumacılığının diğer ipekli dokumalardan daha geç, 8.-9. yüzyılda Doğu ’da görüldüğü daha sonra Batı’ ya geçtiği ve orada geliştirildiği anlaşılmaktadır. 15. yüzyılda Osmanlı kadifeciliği Bursa kadifeleri ile kendini gösterir. Doğulu kaynaklarda “Türk kadifesi’’ adı en erken Karamanoğlu Alaaddin Bey’in I.Murad’ın (1360-1389) kızı Melek Hatun ile evlenirken (1378 veya 1381 yılında) Sultan Murad’a verdiği başlık arasında geçer. Ancak Türk kadifelerinin mevcudiyetiyle ilgili bilgiler Osmanlılar zamanında İstanbul’ un fethinden sonra özellikle Fatih devrinde ortaya çıkar. 1502 tarihinde İstanbul, Bursa ve Edirne şehirleri için hazırlanan İhtisap (Belediye) Kanunlarında kumaşların standartları belirtilmiştir. Kanunnamede kadifeyle ilgili şu bilgi verilir: “... havın her teli bükülecek, rengin her yeri aynı olacaktır. Birkaç yıldır hav telinin birini büktürüp, diğerini büktürmüyorlar. Bükülmeyenler ince oluyor. Müzehhep kadifenin 45-50 teli bir dirhem olursa kumaş sağlam ve parlak olur.” Kadifelerin meşdut (çözgü), pot (atkı) ve hav ipliklerinin boyanması konularına da geniş yer verilmiştir. Bursa çatma kadife yastık yüzlerinin Batı’da çok beğenildiği ve önemli bir ihraç malı olduğu gümrük defterlerinden anlaşılır. Bileşik dokuma, çözgüsü ve atkısı ipek, desenine göre altın tel kullanılan havlı bir kumaştır. Giyim ve döşemelikte kullanılmıştır. Havı, esas çözgülerin arasına atılan hav çözgülerinden yapılır. Kadife tekniği, kullanıldığı yer, ihtiva etiği malzeme itibari ile çok çeşitlidir. Kadife; düzüne “sade”, “müzehhep” (altınlı, kılaptanlı), “benek-i müzehhep” ve “münakkaş” (desenli) olmak üzere dört esas kolda dokunmaktadır. Sade kadifelere zaman zaman dokumadan sonra üstünün sıcak baskı kalıpla desen verildiği örnekler vardır. Güvezi zemin rengi üzerine altınlı ve gümüşlü tel en çok kullanılan renklerdir. Kadifeler, 15. yüzyılda Rumi kıvrımları ile zenginleşen yatay düzende madalyon şemasına sahiptir. 16. yüzyıl ortalarında Osmanlı sanatında doğadan alınmış gül, lale, karanfil, bahar dalı gibi motiflerle çiçek üslubu ortaya çıkmıştır. Bu üslup Osmanlı kadifeleri üzerinde de yer almıştır. Kaydırmalı eksende yerleşmiş sekiz dilimli, yıldız benzeri çiçeklerin bütün yüzeyi doldurduğu desen, Bursa kadifelerinde 16. yüzyıldan 18. yüzyıla kadar kullanılan en yaygın desendir.